Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna słabnie – co to oznacza dla Europy?

Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z USA, Kanady i Wielkiej Brytanii potwierdza wcześniejsze przypuszczenia: Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna (AMOC) w ciągu ostatnich dwóch dekad wyraźnie osłabła. Wbrew pozorom nie jest to jedynie ciekawostka hydrologiczna, ale niepokojący fakt.

Prądy oceaniczne słabną

Opublikowane w kwietniu br. w czasopiśmie Science Advances wyniki przeprowadzonego badania nie są przełomowe, jeśli chodzi o tezę. O prawdopodobnym słabnięciu AMOC mówi się już od kilkunastu lat, ale dotychczasowe teorie opierały się przede wszystkim na modelach komputerowych. Empirycznych dowodów jak dotąd brakowało.

Dzięki międzynarodowej inicjatywie podjętej przez badaczy z Uniwersytetu w Miami, Narodowego Centrum Oceanografii w brytyjskim Southampton oraz kanadyjskiego Instytutu Oceanografii w Bedford zjawisko udało się udokumentować w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Naukowcy wykorzystali do analizy dane obserwacyjne z czterech sieci cumowniczych, rozmieszczonych wzdłuż zachodniej granicy północnego Atlantyku (od 16,5°N do 42,5°N).

Porównanie odczytów z mierników ciśnienia umieszczonych na głębokości ponad 1000 m potwierdziło, że w ciągu ostatnich 20 lat w zachodniej strefie cyrkulacji doszło do znaczącego spadku głębinowego transportu wód. AMOC prawdopodobnie zmierza w kierunku punktu krytycznego, w którym ostatecznie się zatrzyma – uważa oceanograf Shane Elipota, jeden z autorów publikacji.

Co to jest Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna?

Dlaczego miałoby nas interesować, co dzieje się w oceanie, kilometr pod powierzchnią? Okazuje się, że Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna (AMOC) jest jednym z kluczowych czynników wpływających na klimat na Ziemi oraz warunki życia w oceanach. Jej dalsze słabnięcie lub całkowite załamanie może mieć katastrofalne konsekwencje dla całej planety.

AMOC to system prądów oceanicznych, które płyną od powierzchni w kierunku dna i odpowiadają za transport ogromnych ilości wody: ciepłą niosą na północ, a zimną na południe. Dzięki temu powolnemu, ale nieustannemu mieszaniu się wód Atlantyku dochodzi do transportu ciepła oraz składników odżywczych, które warunkują przetrwanie organizmów morskich.

Co steruje tym gigantycznym mechanizmem? Zdaniem naukowców z Amerykańskiej Narodowej Agencji ds. Oceanów i Atmosfery (NOAA) przebieg południowej cyrkulacji wymiennej napędzany jest zmianami w zasoleniu i temperaturze wody. Gdy ciepła woda powierzchniowa zaczyna zamarzać w okolicach biegunów, powstaje lód morski, a w oceanie rośnie koncentracja soli. Zimna, gęsta i słona woda opada w kierunku dna i przemieszcza się na południe.

Cały cykl, który dla danego metra sześciennego wody może trwać nawet tysiąc lat, kończy się tzw. upwellingiem, czyli wypiętrzaniem chłodnej wody na powierzchnię i stopniowym jej ogrzewaniem.

Jakie to ma znaczenie dla Europy?

Z opublikowanych również w kwietniu br. wyników badania francuskich naukowców można się dowiedzieć, że do końca XXI w. Południkowa Cyrkulacja Wymienna może osłabnąć nawet o 42-58 proc. Za spowolnienie AMOC odpowiedzialne jest przede wszystkim globalne ocieplenie klimatu – wyższe temperatury w regionie Arktyki ograniczają proces tworzenia lodu morskiego i hamują życiodajny transport zimnej wody.

Osłabienie Południkowej Cyrkulacji Wymiennej z najwyższym prawdopodobieństwem doprowadzi do znacznego ochłodzenia klimatu w Europie, której brzegi są dziś podgrzewane transportem tropikalnej wody. Najbardziej pesymistyczne scenariusze przewidują nastanie wyjątkowo mroźnych i śnieżnych zim oraz ekstremalnie suchych miesięcy letnich. Na domiar złego dalsze zaburzenie systemu prądów oceanicznych może podnieść poziom morza – na zachodzie Europy nawet o 50 cm, co grozi podtopieniami na wybrzeżu.

---

Pisząc artykuł, korzystałam z:

Qianjiang Xing et al. Meridionally consistent decline in the observed western boundary contribution to the Atlantic Meridional Overturning Circulation.Sci.Adv.12, eadz7738(2026).DOI:10.1126/sciadv.adz7738

Valentin Portmann et al., Observational constraints project a ~50% AMOC weakening by the end of this century.Sci. Adv.12,eadx4298(2026).DOI:10.1126/sciadv.adx4298

https://www.metoffice.gov.uk/binaries/content/assets/metofficegovuk/pdf/weather/learn-about/climate/ocean-and-cryosphere-report/srocc_amoc.pdf

https://oceanservice.noaa.gov/facts/amoc.html

https://www.theguardian.com/environment/2026/apr/15/critical-atlantic-current-significantly-more-likely-to-collapse-than-thought