Handel produktami z fok – trwa ocena przepisów UE

Foki to ssaki morskie, na które od lat poluje się w niektórych częściach świata w celach handlowych, w niektórych na własne potrzeby, w innych zaś ze względów kulturowych. Handel produktami z fok może wpływać na dobrostan zwierząt i dlatego Unia Europejska w roku 1983 opracowała przepisy w tym zakresie: zakazała przywozu niektórych skór ze szczeniąt foczych.

Następnie, rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1007/2009 z dnia 16 września 2009 r. w sprawie handlu produktami z fok, na terenie UE wprowadzony został zakaz obrotu towarami pozyskanymi z tych zwierząt (z wyjątkiem dwóch sytuacji wskazanych w tym rozporządzeniu). Obecnie KE wskazuje, że obowiązująca od 1983 r. dyrektywa w sprawie szczeniąt foczych oraz obowiązujące od 2009 r. rozporządzenie w sprawie handlu produktami z fok nigdy nie zostały poddane ocenie, co z uwagi na zmiany, jakie zaszły od czasu wejścia ich w życie, powinno zostać zrealizowane.

Dlatego w ramach konsultowanej obecnie inicjatywy ocenione zostanie, czy obowiązujące przepisy pozostają adekwatne do zakładanych celów, ze szczególnym uwzględnieniem ich skutków społeczno-gospodarczych oraz wpływu na populację fok. Komisja Europejska zachęca wszystkich zainteresowanych do składania opinii, uwag, propozycji w terminie do 7 sierpnia 2024 r. Wyniki konsultacji zostaną opublikowane 8 tygodni po ich zakończeniu. Będą one dla KE cennym źródłem informacji i opinii na temat obowiązujących przepisów odnoszących się do handlu produktami z fok.

Wzrost populacji fok w Morzu Bałtyckim

Niektóre kraje zlewni Morza Bałtyckiego wskazują na wzrost populacji fok, co prowadzi do zwiększenia szkód w zasobach rybnych i narzędziach połowowych. Jednak według organizacji WWF: ani foki ani inne gatunki, których istnienie zależy od zasobności ryb będących ich podstawowym pokarmem, nie dziesiątkują ryb w morzu. Byłoby to wbrew ich biologicznemu interesowi. Żerowanie fok nie jest w ekosystemie znaczącym czynnikiem odpowiedzialnym za niską liczebność ryb. Świadczą o tym choćby sytuacje, gdy redukcja liczebności fok poprzez polowania nie przyniosła oczekiwanych rezultatów odtworzenia stad ryb.

Wskazuje się, że zakazy wynikające z rozporządzenia 1007/2009 mają negatywne skutki społeczno-gospodarcze. Jako powód podawane jest w usunięcie w 2015 r. wyjątku, który zezwalał na sprzedaż produktów z fok będących rezultatem polowań prowadzonych wyłącznie w celu zrównoważonego zarządzania zasobami morskimi.

Przepisy UE regulujące handel produktami z fok

Prawodawstwo UE dotyczące fok obejmuje m.in.:

1. Dyrektywę w sprawie szczeniąt foczych, która zakazuje handlowego przywozu do UE skór ze szczeniąt fok grenlandzkich (tzw. whitecoats) oraz kapturników (tzw. bluebacks) i produktów z nich uzyskanych. Ważność tej dyrektywy została przedłużona na czas nieokreślony dyrektywą Rady 89/370/EWG;
2. Rozporządzenie 1007/2009 w sprawie handlu produktami z fok, które zakazało sprzedaży na rynku UE produktów z fok, z dwoma wyjątkami:
3. gdy produkty te pochodzą z polowań prowadzonych przez Inuitów lub inne społeczności autochtoniczne;
4. gdy przywóz ma charakter sporadyczny i składa się wyłącznie z towarów przeznaczonych do użytku osobistego podróżnych lub ich rodzin.

Opublikowane w 2023 r. sprawozdanie Komisji Europejskiej (KE) COM(2023)633 w sprawie wykonania wyżej wspomnianego rozporządzenia w latach 2019-2022 wskazuje, że w stopniu dobrym zapobiega ono sprzedaży produktów z fok nieobjętych pierwszym wyjątkiem. W raporcie zapisano również, że w Kanadzie niektóre środowiska uważają, że przedmiotowe rozporządzenie jest postrzegane w UE jako całkowity zakaz handlu produktami z fok, a wiedza na temat wyjątku dotyczącego Eskimosów oraz innych społeczności autochtonicznych nie jest rozpowszechniona w wystarczającym stopniu.

KE prowadzi konsultacje aktualności przepisów dotyczących handlu produktami z fok

Zadaniem prowadzonych przez KE konsultacji jest zebranie opinii wszystkich grup interesariuszy w celu pozyskania informacji na temat postrzegania obecnie obowiązujących przepisów dotyczących handlu produktami z fok, wsparcie KE w podjęciu decyzji, czy rozporządzenie 1007/2009 i dyrektywa w sprawie szczeniąt foczych są nadal dostosowane do zakładanych celów oraz czy jest możliwość ich uproszczenia. Jest to również okazja do oceny wpływu rozporządzenia i dyrektywy na sprawy społeczno-gospodarcze oraz na populacje fok.

Zakres oceny przepisów dotyczących handlu produktami z fok

W ramach oceny adekwatności KE chce uzyskać odpowiedzi na pytania zadawane w ramach poniższych pięciu kryteriów oceny:

• Skuteczność
  • Jakie były skutki wprowadzenia przepisów?Czy wystąpiły jakiekolwiek nieoczekiwane lub niezamierzone skutki?W jaki sposób przepisy wpływają na zainteresowanych, w tym grupy szczególnie wrażliwe?
  • Jakie są różnice w skutkach pomiędzy państwami UE i jakie są tego przyczyny?Jak skutecznie osiągnięto cele przepisów?
• Efektywność
  • W jakim stopniu uzasadnione są koszty administracyjne i koszty dostosowania przepisów, biorąc pod uwagę osiągnięte zmiany?Czy stwierdzono przypadki nieefektywności?
  • Czy istnieje potencjał uproszczenia i redukcji kosztów, w tym w odniesieniu do procesu administracyjnego (np. w zakresie sprawozdawczości i monitorowania)?
• Adekwatność
  • Czy przepisy i ich cele, biorąc pod uwagę nowe priorytety i cele polityczne UE, są nadal aktualne?Czy cele interwencji nadal odpowiadają potrzebom w UE?
  • W jakim stopniu potrzeby/problemy, których dotyczą przepisy, nadal wymagają działań na szczeblu UE?
• Spójność
  • W jakim stopniu rozporządzenie w sprawie handlu produktami z fok oraz dyrektywa w sprawie szczeniąt foczych i ich wymogi są ze sobą spójne?W jakim stopniu przedmiotowe przepisy są spójne z innymi politykami i priorytetami UE (np. priorytetami politycznymi KE)?
  • W jakim stopniu przepisy są zgodne z międzynarodowymi zobowiązaniami, w tym z celami zrównoważonego rozwoju ONZ?
• Unijna wartość dodana
  • Jaka wartość dodana wynika z przedmiotowych przepisów w porównaniu z tym, co mogłyby racjonalnie osiągnąć państwa członkowskie, podejmując działania na poziomie krajowym lub regionalnym?
  • Jakie byłyby konsekwencje ograniczenia, wstrzymania lub wycofania przepisów na poziomie UE?

Komisja Europejska na podstawie wyników oceny rozważy, czy potrzebne są dalsze działania, np. zmiana dotychczas obowiązujących przepisów.