Studnia bez pozwolenia? Do końca 2027 r. możesz ją zalegalizować i uniknąć kary do 1 mln zł

Od 18 sierpnia 2026 r. obowiązują przepisy, które dają właścicielom nielegalnie wykonanych studni czas na uporządkowanie ich sytuacji prawnej. Złożenie kompletnego wniosku w przewidzianym ustawą terminie pozwala uniknąć opłaty legalizacyjnej wynoszącej ponad 6,6 tys. zł oraz administracyjnej kary za wykonanie urządzenia bez wymaganej zgody, która zgodnie z Prawem wodnym może wynieść od 5 tys. do nawet 1 mln zł. Wyjaśniamy, kogo obejmuje abolicja i jak z niej skorzystać.

Tysiące nielegalnych studni to duży problem

Z danych przedstawionych w czasie prac Senatu nad nowelizacją Prawa wodnego wynika, że w całej Polsce może znajdować się nawet 20–40 tys. nielegalnych studni. Szacunki te dotyczą przede wszystkim studni, których wykonanie lub użytkowanie wymagało pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego. W praktyce znaczenie mają m.in. głębokość studni, wielkość poboru oraz sposób korzystania z wód.

Dlaczego Wodom Polskim zależy na uporządkowaniu statusu takich studni? Przy narastających problemach z dostępnością zasobów wodnych kluczowa jest rzetelna wiedza o rzeczywistej skali poboru wód podziemnych. Bez niej utrudnione jest nie tylko bieżące zarządzanie zasobami, ale także sporządzanie bilansów wodno-gospodarczych, które powinny stanowić podstawę oceny możliwości wydawania pozwoleń wodnoprawnych na pobór wód. W części zlewni brak danych o faktycznych poborach może istotnie ograniczać wiarygodność takich analiz. Inwentaryzacja studni pozwoli lepiej rozpoznać presję na zasoby wód podziemnych i trafniej planować działania podejmowane w warunkach suszy.

Wielka abolicja dla właścicieli studni

Nowelizacja Prawa wodnego z 19 czerwca 2026 r. wprowadza specjalną procedurę legalizacji urządzeń wodnych służących do poboru wód podziemnych, które zostały wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego (art. 524a) przed dniem wejścia w życie nowych przepisów.

Na czym to polega? Od teraz do końca 2027 r. będzie można zalegalizować posiadaną studnię bez uiszczania opłaty w wysokości 6601,67 zł i bez ponoszenia kary administracyjnej za wykonanie urządzenia wodnego bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia, które obecnie wynoszą od 5 tys. do nawet 1 mln zł.

Warto dodać, że kontrole przeprowadzone przez Wody Polskie w latach 2025-2026 wykazały 6,5 tys. punktów nielegalnego poboru wód podziemnych. Łączna wartość wymierzonych kar z tego tytułu przekroczyła 14 mln zł.

Uwaga: Abolicja nie dotyczy studni, które zostały wykonane bez wymaganego pozwolenia po 17 sierpnia br. W praktyce warto dysponować dokumentami potwierdzającymi, że urządzenie istniało przed 18 sierpnia 2026 r.

Jak skorzystać z abolicji?

Ze zmiany przepisów skorzystać mogą rolnicy i sadownicy, przedsiębiorcy oraz właściciele domów jednorodzinnych i działek, którzy posiadają studnię głębinową wykonaną bez pozwolenia. W przypadku studni wykorzystywanych na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego istotne są dwa progi: głębokość 30 m oraz średnioroczny pobór 5 m³ na dobę. Przekroczenie jednego z nich może powodować obowiązek uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego.

Jak wygląda procedura?

• Należy przygotować wniosek o legalizację studni.
• Do wniosku trzeba dołączyć wymagane dokumenty, w tym przede wszystkim operat wodnoprawny, a w zależności od sytuacji również mapy i dokumenty dotyczące nieruchomości.
• Prawidłowo sporządzony wniosek z załącznikami należy złożyć do 31 grudnia 2027 r. u właściwego miejscowo dyrektora zarządu zlewni Wód Polskich.

Warto podkreślić, że opcja legalizacji dotyczy również podmiotów, przeciwko którym toczą się postępowania o wymierzenie kary, o ile nie zostały one prawomocnie zakończone przed 18 sierpnia 2026 r.

Uwaga: Abolicja dotyczy samego wykonania studni głębinowej, a nie nielegalnego poboru wody. Za to drugie nadal obowiązują kary.

Dlaczego to ważne?

Legalizując posiadaną studnię w wyznaczonym terminie, przede wszystkim unikasz opłaty administracyjnej oraz ryzyka poniesienia konsekwencji w przyszłości – kontrole mogą się powtarzać, a kary finansowe bywają bardzo wysokie. Wody Polskie przekonują, że znowelizowane przepisy ograniczają poziom biurokracji i czynią legalizację łatwiejszą.

Warto jednak spojrzeć na ten problem szerzej. Nielegalny pobór wód podziemnych może prowadzić do nadmiernej eksploatacji zasobów, a w okresach długotrwałego braku opadów i wysokich temperatur dodatkowo pogarszać sytuację – zarówno w rolnictwie, jak i w zaopatrzeniu gospodarstw domowych w wodę.

O podobnych sytuacjach w różnych stronach świata piszemy w Wodnych Sprawach od lat, poczynając od Bliskiego Wschodu, a skończywszy na dramatycznej sytuacji w dorzeczu Kolorado w Stanach Zjednoczonych. Wiele miast już dziś stoi przed realną groźbą braku dostępu do wody, której nadmierna i niekontrolowana konsumpcja wciąż jest zbyt słabo dostrzegana.