English
Wydanie 2/2026, Z Komisji Europejskiej
Program LIFE pozwoli na przywrócenie mokradeł w UE?
lut
Tereny podmokłe są niezbędne do budowania odporności na zmianę klimatu, ochrony bioróżnorodności czy walki z zanieczyszczeniami. Realizowany właśnie projekt LIFE HumedalES to jedna z wielu inicjatyw Unii Europejskiej, mających na celu ochronę i odbudowę tych cennych zasobów. Odzwierciedla on europejskie ambicje ochrony środowiska naturalnego oraz zwiększenia odporności na przyszłość.
Tło ogólne
Mokradła (bagniska, torfowiska, tereny podmokłe) to ekosystemy będące siedliskiem dla różnych gatunków roślin i zwierząt – od trzciny i wierzby, po nietoperze, bobry, wydry czy orły. Są kluczowe dla ochrony różnorodności biologicznej, a wiele zamieszkujących na tych terenach gatunków jest pod ścisłą ochroną. Pomagają w walce ze zmianą klimatu, zapobieganiu powodziom i suszom, magazynowaniu dwutlenku węgla i ochronie zasobów wodnych. Dlatego też takie znaczenie ma odbudowa i utrzymanie tych terenów.
W ostatnim czasie na poziomie UE wprowadzono rozporządzenie w sprawie odbudowy zasobów naturalnych – pierwsze tego rodzaju kompleksowe prawo o zasięgu kontynentalnym. Stanowi ono kluczowy element unijnej strategii ochrony różnorodności biologicznej, która wyznacza cele w zakresie odbudowy zdegradowanych ekosystemów, w szczególności tych o największym potencjale wychwytywania i magazynowania dwutlenku węgla, a także zapobiegania i ograniczania skutków klęsk żywiołowych.
Mokradła pod presją
Mokradła w całej Europie, jak wskazuje KE, od dziesięcioleci znajdują się pod silną presją antropogeniczną. Wpływ człowieka powoduje zanikanie tych terenów. Ma to daleko idące konsekwencje dla społeczeństwa, gospodarki i ekosystemów od wód zależnych.
Odwrócenie degradacji mokradeł może przynieść ogromne korzyści nie tylko dla środowiska, ale również dla gospodarki, społeczności i ogólnej jakości życia w Europie.
Niedawne ogólnoeuropejskie badanie wykazało, że rekultywacja terenów podmokłych może zmniejszyć zanieczyszczenie azotem i poprawić jakość wody przy minimalnym wpływie na rolnictwo.
Praktyczne przykłady działań mających na celu odnowę i wskazanie podejścia do zarządzania mokradłami, jak wskazuje KE, są dostępne w projektach wspieranych w ramach unijnego programu LIFE, a także w projektach badawczo-innowacyjnych UE, w tym CORDIS.
Projekt LIFE HumedalES
Celem projektu jest odtworzenie ponad 26,2 tys. hektarów mokradeł w całej Hiszpanii, co pozwoli na poprawę stanu ochrony 43 typów siedlisk, od wysokogórskich jezior i śródlądowych terenów podmokłych po przybrzeżne laguny i bagna. Jest on ambitnym i skoordynowanym przedsięwzięciem na szczeblu krajowym, mającym na celu osiągnięcie dobrego stanu ochrony hiszpańskich terenów podmokłych oraz zrównoważonego wykorzystania zasobów wodnych. Wspierany przez ponad 40 interesariuszy w ramach współpracy pomiędzy organami publicznymi, organami ochrony środowiska, organami ds. rolnictwa, samorządami regionalnymi, organizacjami pozarządowymi oraz przedstawicielami sektora rolnego i turystycznego ma szansę na realizację.
Rozpoczęcie wdrażania projektu LIFE HumedalES zaplanowano na 1 kwietnia 2026 r., a jego zakończenie na 31 marca 2036 r. Całkowity budżet wynosi ok. 160,5 mln euro, przy 60-procentowym współfinansowaniu ze środków Unii Europejskiej.
Na poziomie regionalnym planowane inwestycje wyniosą ponad 1,5 mln euro. Ich realizacja ma na celu poprawę wiedzy, planowania i zarządzania, odnowę ekologiczną oraz wzmocnienie systemów monitorowania i ewaluacji, a także koordynację między poszczególnymi organami administracji, w szczególności na obszarach objętych Siecią Natura 2000.
Rozporządzenie w sprawie odbudowy zasobów naturalnych
Wprowadzone w ostatnim czasie na poziomie UE rozporządzenie w sprawie odbudowy zasobów naturalnych (rozporządzenie (UE) 2024/1991 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych i zmiany rozporządzenia (UE) 2022/869) ma na celu przywrócenie ekosystemów, siedlisk i gatunków na obszarach lądowych i morskich UE, aby:
- umożliwić długoterminową i trwałą odnowę różnorodnej biologicznie i odpornej przyrody;
- przyczynić się do osiągnięcia celów UE w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i adaptacji do niej;
- wypełniać zobowiązania międzynarodowe.
Zgodnie z wprowadzonymi przepisami kraje UE mają obowiązek do września 2026 r. przedłożyć Komisji Europejskiej krajowe plany odbudowy, które powinny informować, w jaki sposób zrealizowane zostaną wyznaczone cele. Będą one również zobowiązane do monitorowania postępów i składania sprawozdań z ich realizacji.
Natomiast Europejska Agencja Środowiska ma cyklicznie sporządzać sprawozdania techniczne z postępów w realizacji wyznaczonych celów. Komisja Europejska zobowiązana została do składania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdań z wdrażania rozporządzenia w sprawie odbudowy zasobów naturalnych.
Pisząc artykuł, korzystałam z:
https://environment.ec.europa.eu/news/restoring-wetlands-life-programmes-biggest-project-so-far-2026-02-02_en
https://webgate.ec.europa.eu/life/publicWebsite/project/LIFE24-IPN-ES-LIFE-HumedalES-101202850/boosting-knowledge-management-and-restoration-of-natura-2000-wetlands-in-spain
https://environment.ec.europa.eu/news/restoring-wetlands-strategically-could-reduce-nitrogen-flowing-sea-minimal-impact-agriculture-finds-2026-01-14_en
https://www.miteco.gob.es/es/prensa/ultimas-noticias/2026/enero/espana-ejecutara-el-mayor-proyecto-la-historia-de-los-fondos-lif.html
https://green-forum.ec.europa.eu/nature-and-biodiversity/nature-restoration-regulation-implementation_en
