Aktualności, Wydanie 2/2026
Kobieta, która odkryła związek cholery z planktonem. Historia Rity Colwell
mar
Pierwsza w historii kobieta na stanowisku dyrektora amerykańskiej National Science Foundation, Rita Colwell obchodzi w tym roku 92. urodziny. Jej fascynująca kariera jest inspiracją dla tysięcy naukowczyń na świecie i doskonałym tematem do rozmyślań w marcowe święto płci pięknej.
Choroby zakaźne a środowisko wodne
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) cholera, czyli choroba wywoływana przez bakterie Vibrio cholerae, wciąż zabija od 20 do 140 tys. osób rocznie. W XIX i XX w. kolejne pandemie cholery pochłonęły dziesiątki milionów istnień ludzkich, w tym ogromną liczbę dzieci. Walka z przenoszonym drogą wodną patogenem stała się dla mikrobiologów jednym z największych globalnych wyzwań. Przez długie dekady uważano, że główną przyczyną zakażeń są zanieczyszczenia fekalne.
Rita Colwell udowodniła, że zjadliwy patogen może naturalnie występować w środowisku wodnym, nawet w wodach pozornie czystych. Jej badania, prowadzone w latach 70 i 80 ubiegłego wieku w estuariach i strefach przybrzeżnych Bangladeszu, pokazały, że niebezpieczne bakterie wiążą się z planktonem, kolonizując chitynowe pancerzyki tworzących go organizmów. W niesprzyjających warunkach potrafią pozostawać w uśpieniu, ale przy odpowiedniej temperaturze i po obfitych opadach wracają do aktywności. Monitoring środowiska wodnego jest więc pierwszym krokiem do walki z cholerą i wieloma innymi chorobami zakaźnymi.
Jednak rozpoznanie taktyk wroga to nie wszystko. Eksperymenty Colwell, przeprowadzone w 65 bangladeskich wioskach, dowiodły, że filtrowanie wody z rzek za pomocą kawałka tkaniny ogranicza prawie o połowę częstotliwość zachorowań. Ta prosta i tania metoda oczyszczania wody pitnej pozwoliła uratować życie milionom ludzi żyjących w najuboższych częściach świata.
Może cię zaciekawić: Kobiety morza z Korei Południowej – ewolucyjny fenomen
Kobieta przez duże „K”
Rita Colwell jest jednym z ośmiorga dzieci Louisa i Louise Rossi. Żadne z jej rodziców nie było związane ze światem nauki. Kierowana ambicją ukończyła Uniwersytet Purdue, a następnie zdobyła tytuł doktora mikrobiologii na Uniwersytecie w Waszyngtonie. Jest autorką 19 książek oraz ponad 800 publikacji naukowych. Nie poświęciła się jednak pracy badawczej bez reszty – wyszła za mąż, urodziła dwie córki, a dziś jest babcią trojga wnucząt.
W latach 1998-2004 Colwell szefowała National Science Foundation, kładąc nacisk na edukację społeczeństwa. W swojej długiej karierze naukowej oddała ogromne zasługi ochronie zdrowia publicznego i stała się jednym z największych autorytetów w zakresie badania wody pitnej i przeznaczonej do kąpieli. W ostatnich latach, już jako profesor Uniwersytetu Maryland, skupia się na przewidywaniu ryzyka wystąpienia pandemii, wspierając działania humanitarne w regionach najbardziej tego potrzebujących.
Warto przeczytać: Ślad węglowy ma płeć. I nie jest to kobieta
Naukowiec w spódnicy nie ma łatwo
W wywiadzie udzielonym Rockefeller University Press w 2024 r. Rita Colwell przyznała, że na początku swojej kariery spotkała się z ogromną dyskryminacją ze względu na płeć. Nie marnujemy stypendiów na kobiety – powiedział jej wprost kierownik katedry na Uniwersytecie Purdue.
Te przykre doświadczenia skłoniły Colwell do aktywnego wspierania kobiet w nauce poprzez działalność w Towarzystwie Rosalind Franklin. Problemowi dyskryminacji poświęciła książkę A Lab of One’s Own: One Woman’s Personal Journey Through Sexism in Science.
Pytana o perspektywy dla naukowczyń odpowiedziała: Jestem ostrożnie optymistyczna co do przyszłości kobiet w nauce. Ruch #MeToo umożliwił kobietom otwarty sprzeciw wobec dyskryminacji i nękania. Jednak obawy dotyczące braku kultury i wulgarnego zachowania wciąż się utrzymują.
zdj. główne: Anwar Huq/Wikimedia
Pisząc artykuł, korzystałam z:
Van Emmenis L. Rita Colwell: Use your voice to bring about positive change. J Exp Med. 2024 Mar 4;221(3):e20240259. doi: 10.1084/jem.20240259. Epub 2024 Feb 23. PMID: 38393068; PMCID: PMC10890922
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cholera
