Pierwsza brytyjska rzeka z osobowością prawną. Czy to przełom w ochronie wód?

Walijsko-angielska rzeka Wye została formalnie uznana za żyjący ekosystem z nieodłącznymi prawami przysługującymi jej na całym 210-kilometrowym biegu, od źródła w górach Kambryjskich po ujście w okolicach miasta Chepstow. Zdaniem pomysłodawców ten bezprecedensowy akt nadania rzece osobowości prawnej ma umożliwić skuteczniejszą walkę z niepokojącym zanieczyszczeniem.

Rzeka Wye – od zanieczyszczenia do sądu

W 2023 r. oficjalny status rzeki Wye został obniżony z niekorzystny-odbudowujący się na niekorzystny-pogarszający się. Organizacja ochrony przyrody Herefordshire Wildlife Trust informowała wówczas, że populacje ryb były w stanie krytycznym, a połowy wędkarskie zmniejszyły się o 94 proc. z stosunku do 1967 r. Główną przyczyną zanieczyszczenia są fosforany pochodzące z hodowli kurczaków – niewykorzystaną karmę rozrzuca się na okolicznych polach jako obornik, a problematyczne związki spłukiwane są z wodą deszczową i trafiają prosto do rzeki.

Rozwiązanie nie jest proste i wymaga długoletnich, kompleksowych wysiłków na obszarze całej zlewni. Zdaniem ekspertów z Herefordshire Wildlife Trust odbudowa rzeki możliwa jest wyłącznie w przypadku usunięcia większości obornika produkowanego w wyniku intensywnego rolnictwa, a nawet wtedy redukcja zanieczyszczenia gleby prognozowana jest na 10–20 lat.

Działacze środowiskowi i lokalni politycy od lat występują w obronie rzeki Wye. W kwietniu br. sprawa trafiła nawet do sądu, po tym jak 4,5 tys. obywateli pozwało zajmującą się hodowlą kurczaków firmę Avara Foods oraz lokalną spółkę wodno-kanalizacyjną Welsh Water za zanieczyszczenie rzek Wye, Lugg i Usk. Postępowanie wciąż trwa.

Może cię zaciekawić: Tamiza to wysypisko śmieci. Londyn rozpoczął wielkie sprzątanie

Co oznacza osobowość prawna dla rzeki?

Pomysłem na ratowanie rzeki Wye – jednej z najdłuższych i najbardziej znanych w Wielkiej Brytanii – jest przyznanie jej osobowości prawnej. Zgodnie z nowoprzyjętym statutem zyskała ona transgraniczne prawo do przepływu, bioróżnorodności, wolności od zanieczyszczeń, zdrowia zlewni, regeneracji oraz prawo do reprezentacji.

Funkcję prawnego reprezentanta pełni ekolożka dr Louise Bodnor, którą już w 2025 r. wybrano głosem rzeki Wye. Obecnie może ona już formalnie występować i głosować w imieniu rzeki.

Pomysł nie jest zupełnie nowy. W ostatnich latach podobny zakres nieodłącznych i niezbywalnych praw zyskały rzeki w Kanadzie, Ekwadorze i Nowej Zelandii, a w Polsce już od kilku lat trwają wysiłki, aby przyznać osobowość prawną Odrze, by ochronić jej wrażliwy ekosystem.

Warto przeczytać: Osobowość prawna dla Odry – przełom w ochronie rzek czy chybiony pomysł?

Czy to dopiero początek rewolucji ekologicznej?

Nadanie osobowości prawnej rzece Wye zostało przyjęte z wielkim i bardzo pozytywnym odzewem społecznym. W inauguracji karty praw, która odbyła się 24 maja br. w miasteczku Hay-on-Wye, wzięły udział setki lokalnych obywateli i aktywistów.

Mamy nadzieję, że to, co dziś zrobiliśmy, znajdzie odzwierciedlenie w parafiach, społecznościach, domach wiejskich, gospodarstwach rolnych i szkołach – powiedziała radna Elissa Swinglehurst, jedna z współtwórczyń nowego statusu. Jej zdaniem to wielka szansa, aby ludzie uświadomili sobie, że rzekę trzeba szanować.

Kartę praw rzeki Wye oficjalnie przyjęły już rady hrabstw Herefordshire i Powys, a wkrótce w ich ślady mają podążyć hrabstwa Gloucestershire i Monmouthshire. Tym samym cała zlewnia objęta zostanie prawną ochroną.

Tymczasem w brytyjskiej Izbie Lordów rozważana jest propozycja byłej liderki Partii Zielonych Natalie Bennett, która apeluje o zmianę statusu prawnego dzikiej przyrody z obiektów, własności i zasobów na podmioty z niezbywalnymi prawami. Bennett uważa, że zmiana podejścia powinna znaleźć odzwierciedlenie w konstytucji.

---

zdj. główne: Anguskirk/Flickr