Ślad wodny – sposób na zapewnienie racjonalnego wykorzystywania wody w rolnictwie

Ślad wodny

Wiemy, że w ciągu roku z powierzchni Polski odpływa rzekami do Morza Bałtyckiego ok. 30% wody pochodzącej z opadów. Pozostała część, tj. ok. 70%, powraca do atmosfery poprzez ewapotranspirację (parowanie). Pomimo tego, że cały czas „dysponujemy” stałą ilością wody, coraz częściej borykamy się z jej niedoborem lub suszami w miejscach, w których dotychczas było jej pod dostatkiem.

Wydaje się, że w związku ze zrównoważonym rozwojem, w niedalekiej przyszłości, uzupełnieniem publikowanego przez ONZ wskaźnika rozwoju społecznego powinny być wskaźniki/indeksy śladu wodnego.

Ślad wodny w rolnictwie

Ślad wodny jest ważnym wskaźnikiem zrównoważonego zarządzania oraz gospodarowania zasobami wodnymi.

W kontekście rolnictwa termin „ślad wodny” odnosi się do ilości wody wykorzystanej do wytworzenia produktu rolnego. Uwzględnia on zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie zużycie wody, związane przykładowo z produkcją nawozów, pasz i innych produktów, które są wykorzystywane w rolnictwie.

Zatem śladem wodnym jest ilość wody zużyta w całym procesie uprawy czy produkcji zwierzęcej, od nawadniania pól i hodowli zwierząt, aż po produkcję i transport. Inaczej mówiąc, ślad ten określa, ile wody potrzeba do wyprodukowania jednostki danego produktu, np. 1 kg mięsa wołowego, 1kg truskawek lub 1 l soku jabłkowego.

Na globalny ślad wodny produkcji rolniczej składają się ślad wodny:

  • roślin uprawnych – zboża i rośliny, w tym przerabiane później na paszę;
  • pastwisk – tereny zielone służące do wypasu;
  • zwierząt gospodarskich – na który składają się takie elementy jak:
    • pośredni ślad wodny paszy – woda zużyta do przerobienia zbóż i roślin, np. strączkowych, na paszę;
    • bezpośredni ślad wodny zwierząt – woda wykorzystywana do pojenia oraz obsługi w okresie chowu zwierzęcia.

Produkcja zwierzęca generuje większy ślad wodny niż produkcja roślinna z uwagi na potrzebę dostarczania wody nie tylko dla hodowanych zwierząt, ale również dla roślin stanowiących ich pożywienie. Ilość wody potrzebnej do wyprodukowania kilograma mięsa będzie obejmować tę:

  • wypitą przez zwierzęta w okresie ich życia;
  • potrzebną do wyprodukowania paszy, którą dane zwierzęta zjadły;
  • zużytą do czyszczenia pomieszczeń, w których zwierzęta były przechowywane;
  • zużytą w rzeźniach;
  • zużytą dla potrzeb pakowania, przetwórstwa itp.

Niemniej jednak, zarówno w produkcji zwierzęcej, jak i roślinnej, istnieją strategie i technologie mające na celu zminimalizowanie śladu wodnego. Do tych rozwiązań należy zaliczyć efektywne systemy nawadniania, optymalne zarządzanie zasobami wodnymi czy wykorzystywanie odnawialnych źródeł energii.

Ślad wodny w produkcji zwierzęcej

Ślad wodny w produkcji zwierzęcej odnosi się do ilości wody zużywanej w procesie hodowli zwierząt, włączając w to m.in. nawadnianie pastwisk, picie przez zwierzęta, produkcję pasz czy przetwórstwo mięsa.

Wytwarzanie mięsa, mleka i innych produktów pochodzenia zwierzęcego wiąże się z wyższym śladem wodnym niż produkcja roślinna.

Przykładowo dla dziennej efektywnej produkcji 25 l mleka organizm współczesnej krowy potrzebuje, w zależności od systemu utrzymania, od 75 nawet do 100 l wody pitnej. Dodatkowo każdego dnia w procesie produkcji woda potrzebna jest do mycia instalacji doju i schładzania mleka (do 7 l/DJP), do czyszczenia podłóg, w tym w hali udojowej i poczekalni (nawet 8 – 9 l/DJP). W przypadku produkcji wołowiny dziennie zużywa się kilkadziesiąt litrów wody na pojenie 1 DJP, kolejne litry na mycie podłóg korytarzy gnojowo-spacerowych (4 l/DJP) oraz hali udojowej i poczekalni (nawet 8 – 9 l/DJP).

W ubojni zużywa się od 6 do 15 l wody na każdy kilogram mięsa, czyli kolejne kilka tysięcy litrów na każde zwierzę.

Wodę w produkcji zwierzęcej wykorzystuje się również przy myciu i obróbce surowca oraz w takich procesach jak pasteryzacja (np. mleka), sterylizacja (np. jaja), chłodzenie (np. wszystkie porcje mięsa surowego), czyszczenie i dezynfekcja (np. ubojni), utylizacja odpadów, które powstają na każdym etapie produkcji.

Najwięcej wody w procesie hodowli zwierząt pochłania jednak produkcja paszy. Stanowi ona ok. 95% całkowitego śladu wodnego produktów odzwierzęcych.

Ślad wodny w produkcji roślinnej

Ślad wodny w produkcji roślinnej odnosi się do ilości wody wykorzystywanej w uprawie roślin, takich jak zboża, warzywa, owoce itp. Obejmuje on nawadnianie pól, używanie wody podczas procesu wzrostu i rozwoju roślin, jak również wytwarzanie środków produkcji w uprawie roślinnej, tj. nawozów czy pestycydów. Ślad w produkcji roślinnej może się różnić w zależności od rodzaju uprawy, lokalizacji geograficznej oraz dostępności naturalnych zasobów wodnych.

Przyjmuje się, że na ślad wodny w produkcji roślinnej składa się:

ślad wodny (WF) = zielony WF + niebieski WF + szary WF

  • Zielony ślad wodny to ilość wykorzystanej wody deszczowej, która nie staje się spływem. Jest on także wskaźnikiem ilości wilgoci (pochodzącej z opadów) w glebie. Zielony ślad wodny w produkcji roślinnej można zmniejszyć m.in. poprzez poprawę technik zarządzania glebą i wodą na polu.
  • Niebieski ślad wodny to ilość wody pobranej z wód powierzchniowych i podziemnych. Jest on wskaźnikiem zużycia zasobów z rzek, jezior, stawów i wód gruntowych. Obejmuje wodę używaną do nawadniania. Niebieski ślad wodny w produkcji roślinnej można zmniejszyć, zwiększając wydajność nawadniania oraz stosując odpowiednie terminy i ilości dostarczanej wody.
  • Szary ślad wodny to woda potrzebna do rozcieńczenia zanieczyszczeń do poziomu bezpiecznego stężenia (np. azotu zawartego w nawozach).
    Nie wszystkie wody szare pochodzą z wód niebieskich.
    Szary ślad wodny w produkcji roślinnej można zmniejszyć poprzez ograniczenie wypłukiwania zanieczyszczeń z gleby, precyzyjne i efektywne nawożenie, precyzyjne stosowanie środków ochrony roślin. W przypadku rolnictwa ekologicznego szary ślad wodny wynosi zero.

Niebieska i zielona woda

Woda odpływająca rzekami to tzw. woda niebieska – stosowana głównie do zaspokajania potrzeb ludności i przemysłu. Woda, która trafia do gleby to tzw. woda zielona, z której korzysta roślinność, w tym rośliny uprawne.

Czy konsumenci mogą zmniejszyć ślad wodny z rolnictwa?

Rolą i głównym zadaniem rolnictwa jest zapewnienie żywności dla społeczeństwa. Natomiast ślad wodny pozwala na identyfikację sektorów rolniczych, w których zużycie wody jest szczególnie wysokie, a w obecnych warunkach klimatycznych, które mogą, a nawet powinny, wdrożyć działania mające na celu efektywniejsze wykorzystanie zasobów wodnych.

Dzięki śladowi wodnemu konsumenci mogą dokonywać porównań między różnymi produktami rolnymi i wybierać te, które promują bardziej zrównoważone praktyki w rolnictwie i z mniejszym śladem wodnym.

To my – konsumenci – wpływamy pośrednio na to, co produkuje i w najbliższej przyszłości produkować będzie rolnictwo.

Według Grace Water Footprint Calculator (WFC), dieta ma największy wpływ na to, jaki ślad wodny przypada na człowieka. Nasza dieta – czyli to co jemy – wpływa bardziej na gospodarowanie wodą w domu niż np. mycie się czy spłukiwanie toalety.

Więcej na temat śladu wodnego związanego żywnością można przeczytać w artykule: “Czy eksportując żywność eksportujemy wodę?“.

Używamy plików cookie, aby zapewnić najlepszą jakość korzystania z Internetu. Zgadzając się, zgadzasz się na użycie plików cookie zgodnie z naszą polityką plików cookie.

Close Popup
Privacy Settings saved!
Ustawienie prywatności

Kiedy odwiedzasz dowolną witrynę internetową, może ona przechowywać lub pobierać informacje w Twojej przeglądarce, głównie w formie plików cookie. Tutaj możesz kontrolować swoje osobiste usługi cookie.

These cookies are necessary for the website to function and cannot be switched off in our systems.

Technical Cookies
In order to use this website we use the following technically required cookies
  • wordpress_test_cookie
  • wordpress_logged_in_
  • wordpress_sec

Cloudflare
For perfomance reasons we use Cloudflare as a CDN network. This saves a cookie "__cfduid" to apply security settings on a per-client basis. This cookie is strictly necessary for Cloudflare's security features and cannot be turned off.
  • __cfduid

Odrzuć
Zapisz
Zaakceptuj

music-cover