Aktualności, Wydanie 1/2026
Światowy Dzień Mokradeł 2026 – wiedza tradycyjna i dziedzictwo kulturowe
lut
Mokradła to skarbnica różnorodności biologicznej, magazyn węgla w przyrodzie i kluczowy element cyklu hydrologicznego Ziemi, chroniący nas przed powodziami i suszami. Ich rola ekologiczna jest nie do przecenienia. Światowy Dzień Mokradeł 2026 ma wyjątkowe zadanie – przypomnieć o ludziach, którzy od wieków stoją na straży tych wyjątkowych ekosystemów.
Bagno czy źródło czystej wody?
Większości ludzi mokradła wciąż kojarzą się z komarami i błotem do kostek. Tymczasem, jak opowiadał Wodnym Sprawom przed rokiem prof. Mariusz Lamentowicz, pod tym enigmatycznym pojęciem kryją się nie tylko bagna i tereny zalewowe, ale także wilgotne łąki, jeziora i rzeki – jednym słowem wszystkie kluczowe zbiorniki wody na lądzie.
Mokradła nie tylko zatrzymują i magazynują wodę, ale również ją oczyszczają. Bogata roślinność porastająca torfowiska, jeziorne brzegi oraz łąki to niezwykle skuteczny filtr zatrzymujący zanieczyszczenia pochodzenia naturalnego i antropogenicznego. W wielu miastach świata aktywnie odtwarza się dziś osuszone niegdyś mokradła i rozwija nowe, sztuczne, aby zapewnić mieszkańcom wyższej jakości wodę pitną, jednocześnie wspierając różnorodność biologiczną i adaptację do zmiany klimatu.
Światowy Dzień Mokradeł 2026 z tradycją w tle
Z badań opublikowanych w 2023 r. w magazynie Nature wynika, że w okresie od 1700 do 2020 r. na całym świecie ubyło ok. 3,4 mln km2 mokradeł – większość została osuszona i przekształcona w użytki rolne. To nie tylko ogromna strata przyrodnicza, hydrologiczna i klimatyczna, ale również potężny cios dla gospodarki oraz społeczności, których dobrobyt zależy od zdrowia podmokłych ekosystemów.
Obchodzonemu 2 lutego Światowemu Dniu Mokradeł przyświeca w tym roku hasło Mokradła i wiedza tradycyjna: celebracja dziedzictwa kulturowego. Nawiązuje ono do faktu, że od setek lat obszarów wodno-błotnych strzegą lokalne społeczności, korzystając z wiedzy opartej na obserwacji i z szacunkiem dla przyrody. To niezwykły potencjał, z którego warto skorzystać.
Prof. Celeste Saulo, sekretarz generalna Światowej Organizacji Meteorologicznej podkreśla, że doświadczenie i kompetencje społeczności lokalnych wzmacniają monitoring hydrologiczny, poprawiają systemy wczesnego ostrzegania oraz pogłębiają nasze rozumienie skutków zmian klimatu. Ma to szczególne znaczenie w regionach, gdzie dostęp do sformalizowanych danych jest ograniczony.
Lokalne społeczności na straży mokradeł
Konwencja Ramsarska definiuje wiedzę tradycyjną jako zbiór gromadzonych przez wieki doświadczeń, ściśle powiązanych z obserwacją przyrody i zrównoważonym wykorzystaniem jej zasobów, przekazywany z pokolenia na pokolenie, zazwyczaj w postaci ustnej.
Z badań naukowych przeprowadzonych w Afryce, Azji i Ameryce Południowej wynika, że tubylcze plemiona w ciągu tysiącleci dogłębnie poznały relacje rządzące równowagą biologiczną na mokradłach i wiedzą więcej o właściwościach poszczególnych gatunków niż współczesne podręczniki. Ich praktyki w zakresie gromadzenia wody deszczowej, rybołówstwa czy pozyskiwania roślin leczniczych opierają się na głębokim poszanowaniu natury i racjonalnej wstrzemięźliwości, która objawia się na przykład w postaci wyznaczania miejsc świętych, wyłączonych z użytkowania czy rotacji zbiorów.
Przemawiając z okazji Światowego Dnia Mokradeł 2026, dr Musonda Mumba, sekretarz generalna Konwencji Ramsarskiej, podkreśliła, że szanując i czerpiąc z wiedzy tradycyjnej, nie tylko chronimy mokradła, lecz także wzmacniamy kulturowe fundamenty, które je podtrzymują. To właśnie zintegrowane inicjatywy łączące dziedzictwo lokalnych społeczności z nauką i technologią stwarzają największe szanse na zachowanie wciąż niedocenianego potencjału obszarów podmokłych dla dobra przyszłych pokoleń.
W artykule korzystałam z:
https://www.worldwetlandsday.org
https://smartwatermagazine.com/news/smart-water-magazine/world-wetlands-day-2026-traditional-knowledge-and-its-role-water
Fluet-Chouinard, E., Stocker, B.D., Zhang, Z. et al. Extensive global wetland loss over the past three centuries. Nature 614, 281–286 (2023). https://doi.org/10.1038/s41586-022-05572-6
