Wody Polskie wykupują domy z terenów zalewowych. Na program przewidziano 800 mln zł

Realizacja zapisów specustawy powodziowej 3.0 dobiega końca – informują Wody Polskie, podsumowując dotychczasowy program wykupu nieruchomości dotkniętych powodzią z 2024 r. Właściciele, którzy zgodzili się na relokację, otrzymali średnio 1,5 mln zł za sprzedaż swych działek i domów. Skarb Państwa nadal jednak będzie wykupować domy znajdujące się na terenach wysokiego ryzyka.

Ponad 100 nieruchomości

Przypomnijmy, że ustawa z 9 maja 2025 r., zmieniająca przepisy dotyczące usuwania skutków powodzi, zwana specustawą powodziową, wprowadziła mechanizm wykupu przez Skarb Państwa nieruchomości znajdujących się na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią. Do 1 października 2025 r. właściciele domów zniszczonych przez powódź z 2024 r. mogli ubiegać się o wykup, korzystając z preferencyjnych warunków wyceny.

Do Regionalnych Zarządów Gospodarki Wodnej we Wrocławiu i w Gliwicach wpłynęło łącznie 285 wniosków, z których część została odrzucona z powodu niespełniania kryteriów. Wody Polskie zaplanowały wykup 111 nieruchomości, z czego do końca 2025 r. udało się zrealizować 76 transakcji. Łączna kwota wypłaconych środków wyniosła 77 mln zł.

Do września 2026 r. Wody Polskie wykupiły kolejnych 30 nieruchomości w ramach specustawy, a 4 ostatnie czekają na wyjaśnienie problemów formalno-prawnych (1 właściciel zrezygnował z podpisania umowy). Wykupy realizowano w najbardziej poszkodowanych gminach Dolnego Śląska: Bardzie, Krosnowicach, Żelaźnie, Ołdrzychowicach Kłodzkich, Radochowie, Jugowicach, Stroniu Śląskim, Kłodzku oraz Lądku-Zdroju.

Program wykupu kontynuowany

Czy to oznacza koniec wykupu nieruchomości na terenach zalewowych? Wody Polskie uspokajają, że program będzie kontynuowany, ale na podstawie innych przepisów, a konkretnie art. 258a ustawy Prawo wodne. Z tej pomocy skorzystać mogą m.in. poszkodowani w powodzi 2024, którzy złożyli wnioski zbyt późno.

Cały program relokacji mieszkańców z terenów zagrożonych powodzią będzie kontynuowany do 2034 r. Limit budżetowy określono na 800 mln zł, z czego w latach 2026 i 2027 będzie wydatkowanych maksymalnie 50 mln zł rocznie, a w kolejnych latach 100 mln zł. Jak dotąd w ramach tego programu wykupiono 9 nieruchomości za łączną kwotę 24 mln zł.

Nie tylko poszkodowani

Podstawowa różnica między wykupami realizowanymi w ramach specustawy a programem realizowanym na podstawie Prawa wodnego dotyczy potencjalnych beneficjentów. Z dobrowolnych wykupów zaplanowanych do 2034 r. skorzystać mogą nie tylko właściciele nieruchomości zniszczonych w powodzi 2024 r., ale wszyscy mieszkający na terenach zagrożonych kolejnymi kataklizmami powodziowymi. Podstawowe warunki uczestnictwa w programie obejmują zgodę wszystkich właścicieli i spadkobierców na sprzedaż oraz uregulowany stan prawny (w tym brak obciążenia hipoteką).

Bazując na dotychczasowych ekspertyzach, Wody Polskie same zwróciły się z propozycją wykupu do 260 właścicieli nieruchomości wysokiego ryzyka – 90 z nich zgodziło się na sprzedaż.

Relokacja ludności z terenów zagrożonych powodzią to jeden z kluczowych elementów ochrony przeciwpowodziowej, uwzględniony w Studium Redukcji Ryzyka Powodziowego w zlewni Nysy Kłodzkiej. Dokument przygotowywany przez zespół ekspertów pod kierownictwem prof. Janusza Zaleskiego ma na celu wskazanie najbardziej efektywnych rozwiązań, które zwiększą bezpieczeństwo mieszkańców. I już dziś wiadomo, że obejmie on trzy równie istotne kwestie: ochronę techniczną, zatrzymywanie wody w krajobrazie oraz odsuwanie ludzi od powodzi.

Wały, zbiorniki i poldery zmniejszają zagrożenie powodziowe, retencja naturalna i renaturyzacja ograniczają tempo oraz skalę odpływu, natomiast wykupy zmniejszają ekspozycję ludzi i majątku na istniejące zagrożenie. Z punktu widzenia interesu społecznego i ekonomicznego kluczowa jest trafna odpowiedź na pytanie, gdzie odbudowywać zniszczenia, a gdzie lepiej postawić na relokację.