W cieniu czołgów i rakiet. Wojna w Ukrainie zmienia zachowania dzikich zwierząt

Co dzieje się z leśnymi ssakami, gdy przez ich siedliska przejeżdżają czołgi, a nad głowami eksplodują pociski? Naukowcy postanowili zbadać zachowania dzikich zwierząt za pomocą fotopułapek rozmieszczonych w strefie okupowanej przez wojska rosyjskie w Ukrainie. Wyniki obserwacji potwierdzają, że konflikty zbrojne mają zasadniczy wpływ na równowagę w przyrodzie.

Czarnobylskie obserwatorium przyrody

Życie obok człowieka jest dla zwierząt ryzykiem samym w sobie. Wojna wprowadza do tego równania zupełnie nowe czynniki: hałas, dewastację naturalnych siedlisk, pożary i bezpośrednie zranienia. Trwający już ponad cztery lata konflikt w Ukrainie stał się dla współczesnych naukowców okazją do obserwacji w czasie rzeczywistym realnego pokłosia walk.

Artykuł opublikowany 18 czerwca 2026 r. w czasopiśmie Science podsumowuje materiał zgromadzony w ciągu kilku zaledwie tygodni rosyjskiej okupacji Strefy Wykluczenia Czarnobyla. Obszar, który po katastrofie jądrowej w 1986 r. został opuszczony i odizolowany, w ciągu kolejnych dekad stał się fascynującym laboratorium ekologicznym. Porzucone wsie i pola uprawne zaczęły zarastać, co doprowadziło do spontanicznego rewildingu – mimo szkodliwego promieniowania strefę podporządkowywały sobie coraz liczniejsze stada wilków, rysiów, jeleni, łosi, saren i dzików.

Pod koniec lutego 2022 r. do czarnobylskiej Strefy Wykluczenia wkroczyły wojska rosyjskie. Pojawił się ciężki sprzęt, zintensyfikowała się obecność ludzi, których przez dekady nie było tu praktycznie wcale. Z działaniami wojennymi przyszły również ostrzały artyleryjskie, budowanie umocnień i pożary.

Może cię zaciekawić: Wojna w Ukrainie wygenerowała 311 mln ton CO2 – nowy raport ujawnia skalę emisji

Z fotopułapką wśród zwierząt

W Strefie Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej jeszcze przed okupacją zainstalowano dziesiątki fotopułapek, których zadaniem było monitorowanie zarówno procesu spontanicznej renaturyzacji, jak i wpływu promieniowania radioaktywnego na organizmy żywe. Z zebranych informacji wysnuto wniosek, że radiacja ewidentnie wpłynęła na częstość mutacji i płodność ssaków, ale eliminacja presji człowieka częściowo te straty zrekompensowała.

Rosyjska inwazja zmieniła nie do poznania warunki w wyludnionej strefie wokół Czarnobyla. Aby dokładnie zbadać wpływ działań wojennych na zachowania zwierząt, międzynarodowy zespół naukowców z Norwegii, Niemiec i Hiszpanii przeanalizował materiał fotograficzny z prawie 2 tys. detekcji z 2021 i 2022 r. Zebrane informacje skonfrontowano z danymi z wywiadów terenowych oraz danymi satelitarnymi, co pozwoliło połączyć obserwacje w naturze z różnymi poziomami intensywności konfliktu.

Krajobraz strachu, czyli zachowania dzikich zwierząt w czasie wojny

Dogłębna analiza materiału fotograficznego pokazała, że okupacja wyraźnie wpłynęła na aktywność nocną oraz rytm dobowy dzikich ssaków. Zwierzęta reagowały na zagrożenia bezpośrednie, takie jak ostrzały i ruch wojsk, ale także czynniki pośrednie, w tym hałas, obecność ludzi i pożary.

Największą wrażliwość na zmiany zaobserwowano u gatunków roślinożernych, czyli saren i jeleni, których aktywność nocna wyraźnie zmalała. Lisy i rysie natomiast zaczęły częściej zbliżać się do miejsc obecności człowieka, najprawdopodobniej szukając pokarmu – ten oportunizm dowodzi, że drapieżniki cechują się wyższą elastycznością behawioralną.

Z obserwacji, które trwały zaledwie kilka tygodni, wynika, że różne gatunki ssaków reagują na konflikt zbrojny w odmienny sposób, ale ich zachowania zależą w dużej mierze od intensywności działań wojennych i związanych z nimi anomalii termicznych, zwłaszcza pożarów. Badacze spekulują, że długotrwała militaryzacja obszarów przyrodniczych może prowadzić do trwałych zmian w wykorzystaniu siedlisk, zachowaniu zwierząt oraz strukturze całych zespołów gatunków.

Warto przeczytać również: Wojna na Bliskim Wschodzie zagraża życiu w morzach

---

Pisząc artykuł korzystałam z:

Svitlana Kudrenko et al., Changes in wildlife activity patterns in response to war in Ukraine.Science 392,1282-1286(2026).DOI:10.1126/science.aed1493